Ngày 09 tháng 5 năm 2025, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (do Trung tâm Thông tin Lưu trữ và Bảo tàng Địa chất chủ trì thực hiện) đã phối hợp với Ủy ban nhân dân huyện Na Rì, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Bắc Kạn, cùng đại diện chính quyền xã Kim Lư và các thôn có liên quan, tiến hành điều tra, khảo sát thực tế hiện tượng hố sụt xảy ra tại thôn Hiệp Lực, xã Kim Lư, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.
Tại khu vực khảo sát, đã ghi nhận ít nhất 8 hố sụt, lún với mức độ ảnh hưởng khác nhau. Hố sụt HS-01 nằm tại khu vực ruộng lúa, cách nhà dân gần nhất khoảng 25 mét. Hố có hình ovan, đường kính khoảng 9 mét và sâu trên 5 mét. Dưới đáy hố là miệng một hang karst. Xung quanh hố, ruộng lúa bị mất nước và xuất hiện nhiều vết nứt nẻ mạnh. Hiện nay, hố đã được rào tạm thời bằng dây nhằm đảm bảo an toàn.
Hố sụt HS-02 xuất hiện tại khu vực trồng hoa màu, cách nhà dân khoảng 30 mét. Hố có hình tròn, đường kính khoảng 7 mét, sâu trên 3 mét và bên trong có chứa nước. Xung quanh không quan sát thấy vết nứt bề mặt. Hố cũng đã được rào tạm bằng dây để hạn chế người dân tiếp cận.
Hố sụt HS-03 nằm trong vườn của một hộ dân, sát gốc cây mít. Miệng hố nhỏ, chỉ rộng khoảng 1 mét nhưng phía dưới đã mở rộng thành một khoang rỗng hình trần hang, cho thấy hiện tượng sụt lún có thể tiếp tục phát triển. Chưa xác định được kích thước và độ sâu thực của trần hang. Hố này xuất hiện vào ngày 1/5/2025, chỉ cách hố HS-04 khoảng 10 mét, cho thấy có thể cùng một hệ thống karst ngầm.
Hố sụt HS-04 là điểm sụt nghiêm trọng nhất, xuất hiện giữa mặt đường Quốc lộ 3B tại Km80+50, gây hư hỏng nghiêm trọng nền đường và làm gián đoạn hoàn toàn giao thông qua khu vực. Hố có dạng gần tròn, đường kính khoảng 10–13 mét, sâu khoảng 8 mét. Bên trong là một hang karst chứa nước, với mực nước cách mặt đường khoảng 6 mét. Hiện hố đã được quây kín bằng hàng rào tôn kiên cố để đảm bảo an toàn và tránh tai nạn giao thông.
Hố sụt HS-08 nằm trong giếng nước của nhà bà Lý Thị Thùy. Vách giếng bị sụt xuống từ 20 đến 30 cm, khiến toàn bộ mực nước trong giếng rút xuống đáy. Hố được phát hiện sau ngày 8/5/2025, tiếp tục cho thấy tính chất lan rộng và phức tạp của hiện tượng sụt lún tại khu vực.
Sát bên HS-04 là hố sụt HS-05, nằm trên vỉa hè của Quốc lộ 3B và gần tường rào của một hộ dân. Hố có hình tròn, đường kính khoảng 2 mét và sâu khoảng 6 mét, bên dưới là hang karst có nước. Trong sân nhà dân cạnh hố sụt xuất hiện một vết nứt dài khoảng 5 mét, chạy song song với Quốc lộ 3B. Hố này cũng nằm trong khu vực đã được quây tôn cùng với HS-04.
Cách hố sụt HS-04 khoảng 150 mét về phía Đông Bắc là điểm lún HS-06, nằm trên mặt đường Quốc lộ 3B. Mặt đường tại đây bị lún xuống khoảng 20 cm nhưng không ghi nhận các vết nứt lan rộng xung quanh. Khu vực này hiện đã được rào chắn tạm thời bằng dây và tre nứa để cảnh báo phương tiện lưu thông.
Hố sụt HS-07 được phát hiện tại ruộng ngô, cách HS-04 khoảng 40 mét về phía Đông. Hố xuất hiện cùng thời điểm với HS-04, có dạng tròn với đường kính khoảng 5 mét và sâu khoảng 30 cm. Xung quanh hố có hiện tượng nứt nẻ đất rõ rệt. Hiện tại hố chưa được rào chắn hay cắm biển cảnh báo, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, đặc biệt là trong điều kiện trời tối hoặc mưa lớn.
Trên cơ sở phân tích các hiện tượng sụt lún đã ghi nhận tại cánh đồng Nà Pài, với các dấu hiệu đặc trưng như sự xuất hiện của hố sụt, swallow hole, mất nước giếng khoan, tràn nước, và sự biến dạng công trình (nứt tường, nền bê tông bị rỗng), có thể khẳng định sự tồn tại của các không gian ngầm (hang động karst) dưới lòng đất. Nhằm đảm bảo an toàn cho người dân và từng bước làm rõ bản chất địa chất – động thái khu vực, nhóm nghiên cứu kiến nghị một số nội dung sau:
- Cảnh báo, giám sát và xử lý trước mắt
– Cần ngay lập tức tổ chức di dời tạm thời các hộ dân nằm trong khu vực có nguy cơ cao, đặc biệt là khu vực lân cận hố sụt đã xác định.
– Tiến hành theo dõi và quan trắc thường xuyên đối với các biểu hiện địa hình bất thường như: phát triển vết nứt mới, giếng mất nước hoặc tràn nước bất thường, biến dạng nền nhà, nứt móng công trình, sụt lún cục bộ,…
– Thiết lập cơ chế báo cáo nhanh: khi phát hiện dấu hiệu bất thường, người dân cần thông báo kịp thời cho chính quyền địa phương và cơ quan chuyên môn để có biện pháp ứng phó và khoanh vùng nguy hiểm.
- Hạn chế các hoạt động gây bất ổn địa chất
– Tạm thời dừng các hoạt động khai thác nước ngầm, đặc biệt tại các giếng khoan có chiều sâu lớn hoặc giếng gần khu vực swallow hole, hố sụt, nhằm giảm thiểu nguy cơ làm rỗng hoặc mở rộng không gian ngầm.
– Không tiến hành xây dựng, gia tải lớn, khoan đào, xả nước hoặc rút nước quy mô lớn tại khu vực có nguy cơ trong giai đoạn hiện tại, vì các hoạt động này có thể làm thay đổi áp lực trong đất, gây mất ổn định mái hang và thúc đẩy sụt lún.
- Truyền thông và nâng cao nhận thức cộng đồng
– Tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về hiện tượng sụt lún, các loại hình thiên tai đặc thù của khu vực karst như sụt đất, mất nước, giếng sập, nhằm giúp người dân chủ động nhận biết và phòng tránh.
– Tổ chức các buổi diễn tập, hướng dẫn kỹ năng ứng phó với tình huống thiên tai đột xuất như sụt đất, giúp cộng đồng sẵn sàng trong mọi tình huống.
- Điều tra chuyên sâu và quy hoạch ứng phó lâu dài
– Triển khai các điều tra – khảo sát địa chất công trình, địa chất thủy văn chi tiết trong khu vực và vùng phụ cận để xác định rõ phạm vi, quy mô của hệ thống hang ngầm, mức độ rỗng của nền đất và nguy cơ sụt lún tiếp diễn.
– Xây dựng mô hình mô phỏng động học nước ngầm và sự ổn định mái hang nhằm dự báo các khu vực có nguy cơ tiềm ẩn trong tương lai.
Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp kỹ thuật phù hợp, bao gồm cả biện pháp công trình và phi công trình nhằm ổn định khu vực, bảo vệ dân cư và đảm bảo an toàn hạ tầng.